Retina Dekolmanı Nedir?

Retina tabakasının normal konumundan ayrılması, özellikle ışığı algılayan fotoreseptör hücrelerinin beslenmesini ve metabolik işlevlerini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, zamanında tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilmektedir.

Retina dekolmanı, özellikle yırtığa bağlı gelişen olgularda hızla ilerleyebildiğinden acil göz hastalıkları değerlendirmesi gerektiren bir durumdur.

Retina Dekolmanının Belirtileri

Retina dekolmanı genellikle ağrısız gelişmektedir. Hastalığın belirtileri, retina tabakasındaki ayrışmanın konumuna ve yaygınlığına bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir.

En sık karşılaşılan belirtiler arasında ani ışık çakmaları, görme alanında uçuşan siyah noktalar, örümcek ağı benzeri görüntüler ve görme alanının bir bölümünü kaplayan koyu gölgeler bulunmaktadır.

Vitreus jelinin retinayı çekmesi, özellikle göz hareketleri sırasında ışık çakmaları şeklinde algılanabilmektedir. Vitreus içindeki yoğunlaşmalar, hücresel kalıntılar veya kanamalar ise görüş alanında hareket eden noktalar ve uçuşan cisimler olarak hissedilebilmektedir.

Retina dekolmanının ilerlemesiyle görme alanının bir bölümünde perde veya gölge oluşabilmektedir. Bu gölge farklı yönlerden başlayarak genişleyebilir. Merkezi görmeden sorumlu makula bölgesinin etkilenmesi durumunda ise görme keskinliğinde belirgin azalma meydana gelebilmektedir.

Özellikle aniden başlayan ışık çakmaları, uçuşan cisimlerde belirgin artış veya görme alanında perde oluşması durumunda, aynı gün gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulması gerekmektedir.

Retina Dekolmanı Tipleri ve Oluşum Mekanizmaları

Retina dekolmanı, gelişim mekanizmalarına göre üç temel grupta incelenmektedir.

Regmatojen Retina Dekolmanı

En sık görülen retina dekolmanı tipidir. Retina tabakasında oluşan yırtık veya deliklerden sıvının retina altına geçmesiyle meydana gelmektedir.

Yaşlanmayla birlikte vitreus jelinde sıvılaşma ve yapısal değişiklikler ortaya çıkabilmektedir. Vitreusun retinadan ayrılması sırasında oluşan çekintiler, bazı hastalarda retina yırtıklarına neden olabilmektedir. Yırtıktan geçen sıvının retina altında birikmesi, retina tabakasının normal konumundan ayrılmasına yol açmaktadır.

Traksiyonel Retina Dekolmanı

Retina yüzeyinde gelişen fibrovasküler zarların veya skar dokularının oluşturduğu çekinti sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu dokuların kasılması, retina tabakasını bulunduğu yerden kaldırabilmektedir.

Özellikle proliferatif diyabetik retinopati gibi ileri evre retina damar hastalıklarında görülebilmektedir.

Eksudatif Retina Dekolmanı

Bu tip dekolmanda retina tabakasında yırtık bulunmamaktadır. Retina altındaki sıvı birikiminin artması ve sıvının yeterince uzaklaştırılamaması sonucunda retina tabakası normal konumundan ayrılmaktadır.

Göz içi iltihabi hastalıklar, bazı retina ve koroid damar hastalıkları, göz içi tümörleri ve malign hipertansiyona bağlı koroidal değişiklikler eksudatif retina dekolmanına neden olabilmektedir.

Retina Dekolmanı Risk Faktörleri

Retina dekolmanı her yaş grubunda görülebilmekle birlikte bazı kişilerde risk daha yüksektir.

Risk faktörleri arasında ileri yaş, yüksek dereceli miyopi, geçirilmiş göz ameliyatları, özellikle katarakt cerrahisi, göz travmaları, ailede retina dekolmanı öyküsü ve diğer gözde daha önce dekolman gelişmiş olması bulunmaktadır.

Ayrıca periferik retinada incelmeyle seyreden bazı dejeneratif değişiklikler ve vitreus-retina arasındaki yapısal ilişkide meydana gelen bozulmalar da retina yırtığı ve dekolman riskini artırabilmektedir.

Retina Dekolmanında Tanı Yöntemleri

Retina dekolmanı tanısı, ayrıntılı göz muayenesi ve gerekli durumlarda ileri görüntüleme yöntemleri kullanılarak konulmaktadır.

Tanı sürecinde göz bebeği damlalarla genişletilerek retina tabakası ayrıntılı biçimde incelenmektedir. İndirekt oftalmoskopi ve biyomikroskopik değerlendirme sayesinde retina yırtıklarının konumu, dekolmanın yaygınlığı ve makula bölgesinin etkilenip etkilenmediği belirlenebilmektedir.

Göz içi kanama veya ortam bulanıklığı nedeniyle retinanın doğrudan görüntülenemediği durumlarda oküler ultrasonografiden yararlanılabilmektedir.

Optik koherens tomografi (OCT) ise özellikle makula bölgesinin ve retinal katmanların ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olmaktadır.

Retina Dekolmanında Tedavi Yöntemleri

Retina dekolmanında tedavi, hastalığın tipine, retina ayrışmasının genişliğine, yırtıkların yerleşimine ve makula bölgesinin etkilenme durumuna göre planlanmaktadır.

Regmatojen retina dekolmanında temel amaç, ayrılan retina tabakasının yeniden yerine yatıştırılması ve retina yırtıklarından sıvı geçişinin önlenmesidir.

Dekolman gelişmeden tespit edilen uygun retina yırtıklarında lazer fotokoagülasyon veya kriyopeksi uygulanabilmektedir. Bu yöntemler, yırtık çevresinde yapışıklık oluşturarak dekolman gelişme riskini azaltmayı amaçlamaktadır.

Retina dekolmanının geliştiği olgularda ise pnömatik retinopeksi, skleral çökertme ve pars plana vitrektomi gibi cerrahi yöntemler uygulanabilmektedir. Tedavi seçimi, retinanın anatomik özelliklerine ve hastanın klinik durumuna göre gerçekleştirilmektedir.

Traksiyonel retina dekolmanında retina üzerindeki çekintinin derecesine göre cerrahi tedavi gerekebilmektedir.

Eksudatif retina dekolmanında ise çoğunlukla öncelik, retina altında sıvı birikimine neden olan temel hastalığın tedavi edilmesidir. Bu nedenle her retina dekolmanında aynı tedavi yaklaşımı uygulanmamaktadır.

Retina Dekolmanı Ameliyatı Sonrası İyileşme ve Takip Süreci

Retina dekolmanı ameliyatı sonrasında retina tabakasının anatomik olarak yeniden yerine yatışması ile görme fonksiyonlarının iyileşmesi farklı süreçlerde gerçekleşebilmektedir.

Cerrahi sırasında kullanılan gaz veya silikon yağı gibi göz içi tampon maddeleri, retina tabakasının uygun konumda tutulmasını ve iyileşme sürecini desteklemektedir.

Gaz tamponları zaman içinde kendiliğinden emilirken, silikon yağının bazı hastalarda ikinci bir cerrahi işlemle çıkarılması gerekebilmektedir.

Ameliyat sonrasında geçici görme bulanıklığı, gözde rahatsızlık hissi ve görme keskinliğinde dalgalanmalar görülebilmektedir. Görmenin düzelme süresi, dekolmanın yaygınlığına ve retina hücrelerinin etkilenme derecesine bağlı olarak değişmektedir.

Göz içine gaz tamponu yerleştirilen bazı hastalarda belirli bir baş pozisyonunun korunması gerekebilmektedir. Bu pozisyonun şekli ve süresi, uygulanan cerrahi yönteme ve retina yırtığının yerleşimine göre hekim tarafından belirlenmektedir.

Gaz tamponu tamamen kaybolana kadar uçak yolculuğundan ve yüksek irtifaya çıkmaktan kaçınılması gerekmektedir. Ayrıca hastanın başka bir tıbbi işlem sırasında gözünde gaz bulunduğunu sağlık ekibine bildirmesi önem taşımaktadır.

Ameliyat sonrasında ağır fiziksel aktivitelerden kaçınma, ilaçların düzenli kullanılması ve kontrol muayenelerinin aksatılmaması iyileşme sürecinin önemli parçalarıdır.

Düzenli göz dibi muayeneleriyle retina tabakasının durumu, olası nüksler ve diğer gözde gelişebilecek retina hastalıkları takip edilmektedir.

Başarılı cerrahi müdahaleye rağmen merkezi görmenin tamamen geri kazanılması her hastada mümkün olmayabilir. Görsel iyileşme; özellikle makula bölgesinin etkilenip etkilenmediğine, dekolmanın süresine ve retina dokusundaki hasarın derecesine bağlı olarak değişiklik göstermektedir.