Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Hastalık, makula bölgesindeki hücrelerin ve destek dokuların zamanla hasar görmesi sonucunda merkezi görme kalitesinin azalmasına neden olmaktadır. Özellikle 50 yaşından sonra görülme sıklığı artan sarı nokta hastalığı, ileri yaş grubunda kalıcı merkezi görme kaybının önemli nedenleri arasında yer almaktadır.

Sarı nokta hastalığı genellikle çevresel görmeyi koruduğu için tüm görme alanının kaybına neden olmaz. Ancak ileri evrelerde merkezi görmenin ciddi ölçüde azalması, okuma, yüz tanıma ve günlük yaşam aktivitelerinde belirgin kısıtlılıklara yol açabilmektedir. Hastalığın erken dönemde tespit edilmesi, uygun takip ve tedavi yöntemlerinin belirlenmesi açısından önem taşımaktadır.

Sarı Nokta Hastalığının Türleri Nelerdir?

Sarı nokta hastalığı, gelişim mekanizmasına ve retina dokusunda oluşturduğu değişikliklere göre kuru tip ve yaş tip olmak üzere iki temel grupta incelenmektedir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı

Kuru tip makula dejenerasyonu, hastalığın en sık görülen formudur ve genellikle yavaş ilerlemektedir. Retina pigment epiteli altında drusen adı verilen sarımsı birikintilerin oluşması ve makula dokusunda zamanla yapısal değişikliklerin gelişmesiyle karakterizedir.

Hastalığın erken dönemlerinde belirgin görme kaybı yaşanmayabilir. Ancak ilerleyen süreçte retina pigment epiteli ve ışığa duyarlı fotoreseptör hücrelerinde hasar oluşarak merkezi görme fonksiyonları etkilenebilmektedir.

Kuru tip makula dejenerasyonu erken, orta ve ileri evrelerde değerlendirilmektedir. İleri evrelerde retina hücrelerinde ve destek dokularda kayıpla karakterize olan coğrafik atrofi gelişebilmektedir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı

Yaş tip makula dejenerasyonu, kuru tipe göre daha az görülmesine rağmen hızlı ve ciddi merkezi görme kayıplarına neden olabilmektedir.

Bu hastalık türünde, retina altında anormal ve kırılgan yeni kan damarları gelişmektedir. Bu damarlardan sıvı veya kan sızması sonucunda makula bölgesinde ödem, kanama ve doku hasarı meydana gelebilmektedir.

Yaş tip sarı nokta hastalığında görme kaybı kısa sürede ilerleyebildiği için erken tanı ve zamanında tedavi büyük önem taşımaktadır. Kuru tip hastalığı bulunan bireylerde zaman içerisinde yaş tip gelişebilmekle birlikte bu durum her hastada görülmemektedir.

Sarı Nokta Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Sarı nokta hastalığı başlangıç aşamasında belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Hastalık ilerledikçe özellikle merkezi görme alanını etkileyen çeşitli belirtiler ortaya çıkabilmektedir.

En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Düz çizgilerin eğri, kırık veya dalgalı görünmesi
• Bakılan noktada bulanık, gölgeli ya da karanlık alanların oluşması
• Okuma ve yazma sırasında harflerin seçilmesinde güçlük yaşanması
• İnsanların yüzlerini tanımakta zorlanma
• Renklerin eskisine göre daha soluk veya cansız algılanması
• İnce ayrıntıları ayırt etme yeteneğinin azalması
• Okuma ve yakın mesafeli işlerde daha fazla ışığa ihtiyaç duyulması
• Cisimlerin normalden daha küçük veya farklı boyutlarda algılanması

Hastalık bir gözde daha belirgin olduğunda diğer gözün görme fonksiyonları nedeniyle belirtiler başlangıçta fark edilmeyebilir.

Özellikle düz çizgilerin aniden eğri görülmesi, merkezi görmede yeni gelişen karanlık alanlar veya ani görme azalması, yaş tip sarı nokta hastalığının belirtisi olabileceğinden gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulması gerekmektedir.

Sarı Nokta Hastalığının Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?

Sarı nokta hastalığının gelişiminde yaşlanmayla birlikte retina dokusunda meydana gelen hücresel değişiklikler, genetik yatkınlık ve çevresel faktörler rol oynamaktadır.

Hastalık açısından öne çıkan risk faktörleri şunlardır:

• İleri yaş: Hastalığın görülme sıklığı özellikle 50 yaşından sonra artmaktadır.
• Genetik yatkınlık: Ailesinde sarı nokta hastalığı bulunan bireylerde hastalığın gelişme riski daha yüksek olabilmektedir.
• Sigara kullanımı: Sigara, hastalığın gelişimi ve ilerlemesi açısından en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.
• Hipertansiyon: Yüksek tansiyon ve bazı kalp-damar hastalıkları, sarı nokta hastalığı riskinin artmasıyla ilişkili olabilmektedir.
• Obezite ve hareketsiz yaşam: Fazla kilo ve yetersiz fiziksel aktivite, hastalığın ilerlemesiyle ilişkili risk faktörleri arasında değerlendirilmektedir.
• Dengesiz beslenme: Antioksidanlar ve diğer yararlı besin öğeleri açısından yetersiz beslenme alışkanlıkları, hastalık riskiyle ilişkili olabilmektedir.

Bu risk faktörlerinin bulunması, kişinin mutlaka sarı nokta hastalığı geliştireceği anlamına gelmemektedir. Bununla birlikte risk grubundaki bireylerin düzenli göz muayenelerini sürdürmeleri önem taşımaktadır.

Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Sarı nokta hastalığının tanısı, göz hastalıkları uzmanı tarafından gerçekleştirilen kapsamlı göz muayenesi ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle konulmaktadır.

Tanı sürecinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Göz Dibi Muayenesi

Göz bebeğinin özel damlalarla genişletilmesinin ardından retina ve makula bölgesi ayrıntılı olarak incelenmektedir. Bu muayene sırasında drusen birikintileri, retina pigment değişiklikleri, kanama ve hastalığın diğer yapısal bulguları değerlendirilebilmektedir.

Optik Koherens Tomografi (OKT)

Optik Koherens Tomografi, retina tabakalarının yüksek çözünürlüklü kesit görüntülerinin elde edilmesini sağlayan, girişimsel olmayan bir görüntüleme yöntemidir.

Bu yöntemle retina dokusundaki incelmeler, sıvı birikimleri ve yapısal değişiklikler ayrıntılı olarak değerlendirilebilmektedir. Özellikle yaş tip sarı nokta hastalığının tanısında ve tedaviye verilen yanıtın izlenmesinde önemli rol oynamaktadır.

Fundus Flöresein Anjiyografi (FFA)

Fundus Flöresein Anjiyografi, retina damarlarının ve anormal damar oluşumlarının incelenmesinde kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.

İşlem sırasında damar yoluyla verilen flöresein boyası yardımıyla retina dolaşımı görüntülenmektedir. Özellikle yaş tip hastalık şüphesinde, klinik muayene ve OKT bulgularının yeterli olmadığı durumlarda tanıyı netleştirmek amacıyla uygulanabilmektedir.

Optik Koherens Tomografi Anjiyografi (OKTA)

Optik Koherens Tomografi Anjiyografi, damar içine boya verilmesine gerek olmadan retina ve koroid damar yapılarının değerlendirilmesini sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Gerekli görülen hastalarda anormal damar ağlarının incelenmesine yardımcı olabilmektedir.

Amsler Grid Testi

Amsler Grid, birbirini kesen yatay ve dikey çizgilerden oluşan kareli bir görme testidir. Özellikle merkezi görme alanındaki eğrilme, dalgalanma ve karanlık bölgelerin fark edilmesine yardımcı olmaktadır.

Hastalığın takibinde evde uygulanabilen yardımcı bir yöntem olmakla birlikte tek başına tanı koydurucu değildir ve düzenli göz muayenesinin yerine geçmemektedir.

Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Sarı nokta hastalığında tedavi yaklaşımı, hastalığın kuru veya yaş tip olmasına, bulunduğu evreye ve görme fonksiyonları üzerindeki etkisine göre belirlenmektedir.

Tedavinin temel amacı hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, mümkün olan durumlarda görme kaybını önlemek ve mevcut görme fonksiyonlarını korumaktır.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi

Kuru tip sarı nokta hastalığında düzenli göz muayenesi ve retina dokusundaki değişikliklerin izlenmesi önem taşımaktadır.

Orta evre hastalıkta veya bir gözünde ileri evre hastalık bulunan uygun bireylerde, göz hastalıkları uzmanının değerlendirmesi doğrultusunda AREDS2 formülasyonuna sahip vitamin ve mineral destekleri önerilebilmektedir.

Bu destekler hastalığı tamamen ortadan kaldırmamakta, belirli hasta gruplarında ileri evreye ilerleme riskini azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Her hastada kullanılması gerekli değildir ve doktor önerisi olmadan başlanmamalıdır.

İleri evre kuru tipte gelişen coğrafik atrofinin ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yeni ilaç tedavileri de geliştirilmiştir. Ancak bu tedavilerin uygulanabilirliği, hastanın klinik durumuna ve ilgili ülkedeki ruhsatlandırma koşullarına göre değişmektedir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi

Yaş tip sarı nokta hastalığının temel tedavi yöntemi, göz içine uygulanan anti-VEGF ilaç enjeksiyonlarıdır.

Bu ilaçlar, anormal damar oluşumunu ve damarlardan kaynaklanan sıvı sızıntısını azaltmayı amaçlamaktadır. Tedaviyle birçok hastada görme kaybının ilerlemesi kontrol altına alınabilmekte, bazı hastalarda ise görme keskinliğinde iyileşme sağlanabilmektedir.

Enjeksiyonların uygulanma sıklığı ve tedavi süresi, hastalığın aktivitesine, retina görüntüleme bulgularına ve hastanın tedaviye verdiği yanıta göre belirlenmektedir.

Bazı özel durumlarda farklı tedavi yöntemleri de değerlendirilebilmektedir. Ancak uygulanacak tedavi planı, hastanın klinik özellikleri doğrultusunda göz hastalıkları uzmanı tarafından oluşturulmaktadır.

Sarı Nokta Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Sarı nokta hastalığının ilerleme hızı ve görme üzerindeki etkileri, hastalığın tipine ve evresine göre farklılık göstermektedir.

Kuru tip hastalıkta retina hücrelerinde zaman içerisinde gelişen hasar, merkezi görmenin giderek azalmasına neden olabilmektedir. İleri evrelerde meydana gelen hücresel kayıplar kalıcı görme bozukluklarına yol açabilmektedir.

Yaş tip sarı nokta hastalığında ise anormal damarlardan kaynaklanan sıvı sızıntıları ve kanamalar, kısa sürede ciddi görme kaybına neden olabilmektedir. Tedavinin gecikmesi durumunda makula bölgesinde kalıcı doku hasarı ve skar oluşumu gelişebilmektedir.

İleri evre hastalıkta bireyler okuma, araç kullanma, yüzleri tanıma ve günlük yaşam aktivitelerini bağımsız şekilde sürdürme konusunda güçlük yaşayabilmektedir.

Bu nedenle özellikle yaş tip hastalığın erken dönemde teşhis edilmesi ve uygun tedavinin zamanında başlatılması, mevcut görmenin korunması açısından büyük önem taşımaktadır.

Sarı Nokta Hastalığından Korunmak İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sarı nokta hastalığını tamamen önleyen kesin bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte bazı yaşam tarzı değişiklikleri, hastalığın gelişme ve ilerleme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilmektedir.

Göz sağlığının korunması açısından şu önlemler önerilmektedir:

• Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanılmaması
• Yeşil yapraklı sebzeler, meyveler ve balık içeren dengeli bir beslenme düzeninin benimsenmesi
• Kan basıncı ve kalp-damar sağlığının kontrol altında tutulması
• Düzenli fiziksel aktivite yapılması ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması
• Görmede ortaya çıkan yeni değişikliklerin dikkate alınması
• Özellikle 50 yaşından sonra ve aile öyküsü bulunan bireylerde, göz hastalıkları uzmanının önerdiği aralıklarla muayenelerin sürdürülmesi

Tanı almış bireylerde düzenli retina kontrollerinin aksatılmaması ve önerilen tedavi planına uyulması, hastalığın yönetiminde önem taşımaktadır.

Sarı Nokta Hastalığında Erken Tanının Önemi

Sarı nokta hastalığı, erken evrelerde belirgin şikâyetlere neden olmadan ilerleyebilmektedir. Bu nedenle yalnızca görme kaybının ortaya çıkmasını beklemek, hastalığın geç dönemde teşhis edilmesine yol açabilmektedir.

Düzenli göz muayeneleri sayesinde retina dokusundaki değişiklikler erken dönemde tespit edilerek hastalığın tipi ve evresi belirlenebilmektedir.

Özellikle yaş tip sarı nokta hastalığında erken tanı ve zamanında başlanan tedavi, kalıcı görme kaybı riskinin azaltılmasında önemli rol oynamaktadır. Kuru tip hastalıkta ise düzenli takip, ilerleme riskinin değerlendirilmesine ve uygun hastalarda koruyucu yaklaşımların uygulanmasına yardımcı olmaktadır.

Düz çizgilerin eğri görülmesi, merkezi görmede bulanıklaşma veya karanlık alanların oluşması gibi belirtilerin ihmal edilmemesi ve zamanında göz hastalıkları uzmanına başvurulması, görme sağlığının korunması açısından önem taşımaktadır.