Glokom Nedir?

Göz içi basıncının yüksek olması, glokom gelişiminde en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Ancak glokom yalnızca göz içi basıncı yüksek kişilerde ortaya çıkmaz. Bazı bireylerde basınç normal değerlerde olmasına rağmen optik sinir hasarı gelişebilir. Bu nedenle glokom tanısı, yalnızca göz tansiyonu ölçümüne değil, optik sinirin yapısal ve işlevsel değerlendirilmesine dayanır.

 

Glokom Nasıl Oluşur?

 

Gözün ön bölümünde bulunan ve humör aköz olarak adlandırılan berrak sıvı, göz içindeki dokuların beslenmesine ve göz içi basıncının dengelenmesine yardımcı olur. Sürekli üretilen bu sıvı, gözün ön bölümündeki doğal drenaj yollarından dışarı atılır.

 

Göz içi sıvısının dışa akımında direnç oluşması, göz içi basıncının yükselmesine neden olabilir. Yüksek basınç, optik sinir başı ve sinir lifleri üzerinde olumsuz etkiler oluşturarak zaman içerisinde hasara yol açabilir. Bununla birlikte glokomun gelişiminde yalnızca basınç yüksekliği değil, optik sinirin yapısal özellikleri ve damarlarla ilişkili faktörler de etkili olabilir.

 

Optik sinirde meydana gelen hasar, görme alanında kalıcı kayıplara neden olabilir. Bu nedenle glokomun erken dönemde tanınması ve uygun tedaviyle takip edilmesi büyük önem taşır.

 

Glokom Türleri Nelerdir?

 

Glokom, göz içi sıvısının drenaj mekanizmasına, ön kamara açısının anatomik özelliklerine ve hastalığın ortaya çıkış nedenine göre farklı türlere ayrılır.

 

Birincil Açık Açılı Glokom

 

En sık görülen glokom türlerinden biridir. Göz içi sıvısının dışarı atıldığı ön kamara açısı anatomik olarak açık olmasına rağmen sıvının drenajında direnç oluşabilir. Bu durum göz içi basıncının yükselmesine neden olabilir. Bununla birlikte açık açılı glokomda göz içi basıncı normal sınırlarda da bulunabilir.

 

Hastalık genellikle yavaş ve ağrısız ilerler. Erken dönemde belirgin bir görme şikâyeti oluşturmayabilir. Görme alanındaki kayıplar çoğunlukla çevresel bölgelerde belirginleşir. Hastalık ilerledikçe görme alanı daralabilir ve merkezi görme de etkilenebilir.

 

Açı Kapanması Glokomu

 

Açı kapanması, gözün renkli tabakası olan irisin, göz içi sıvısının dışarı atıldığı drenaj açısını daraltması veya kapatması sonucunda gelişir. Açı kapanması her zaman glokom anlamına gelmez. Glokom tanısı, bu mekanizmaya bağlı optik sinir hasarı geliştiğinde konulur.

 

Açı kapanması yavaş ilerleyerek uzun süre belirti vermeyebilir. Ancak bazı hastalarda drenaj açısının aniden kapanmasıyla göz içi basıncı hızla yükselebilir. Akut açı kapanması krizi olarak adlandırılan bu durumda şiddetli göz ağrısı, baş ağrısı, gözde kızarıklık, bulanık görme, ışıkların çevresinde renkli halkalar görme, bulantı ve kusma ortaya çıkabilir.

 

Akut açı kapanması krizi, kalıcı görme kaybına neden olabilen ve acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur.

 

Normal Basınçlı Glokom

 

Normal basınçlı glokom, göz içi basıncının genellikle normal kabul edilen değerlerde olmasına rağmen optik sinirde glokoma özgü hasarın geliştiği hastalık türüdür.

 

Bu hastalarda optik sinirin basınca karşı hassasiyeti ve damarlarla ilişkili faktörlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir. Tedavide temel yaklaşım, göz içi basıncının kişinin mevcut seviyesinden daha düşük değerlere indirilerek optik sinir hasarının ilerlemesinin önlenmeye çalışılmasıdır.

 

Doğumsal Glokom

 

Doğumsal glokom, göz içi sıvısının dışarı atılmasını sağlayan yapıların gelişimindeki bozukluklarla ilişkili olarak bebeklik döneminde ortaya çıkabilir.

 

Bebeklerde aşırı göz sulanması, ışığa karşı hassasiyet, göz kapaklarını sıkıca kapatma, korneada bulanıklık ve göz küresinde normalden fazla büyüme gibi belirtiler görülebilir. Bu bulguların varlığında gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulması gerekir.

 

İkincil Glokom

 

İkincil glokom, başka bir göz hastalığı, yaralanma, cerrahi girişim veya ilaç kullanımına bağlı olarak gelişebilir. Göz içi iltihapları, göz travmaları, bazı retina hastalıkları ve kortikosteroid içeren ilaçların kullanımı ikincil glokoma neden olabilen durumlar arasındadır.

 

Glokomun Belirtileri Nelerdir?

 

Glokomun belirtileri, hastalığın türüne ve ilerleme düzeyine göre değişiklik gösterir. Özellikle açık açılı glokom, başlangıç döneminde belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir.

 

Hastalık ilerledikçe çevresel görme alanında kayıplar, görme alanının bazı bölümlerinde fark edilmeyen boşluklar ve ileri evrelerde merkezi görmede azalma meydana gelebilir. Görme alanındaki değişiklikler yavaş geliştiği için hastalar kayıpları uzun süre fark etmeyebilir.

 

Akut açı kapanması krizinde ise belirtiler aniden ortaya çıkabilir. Şiddetli göz ağrısı, gözde kızarıklık, ani görme bulanıklığı, baş ağrısı, ışıkların çevresinde haleler görme, bulantı ve kusma gibi şikâyetler acil değerlendirme gerektirir.

 

Glokomun Risk Faktörleri Nelerdir?

 

Glokom her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte bazı kişilerde hastalığın gelişme riski daha yüksektir. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

 

• Göz içi basıncının yüksek olması
• İlerleyen yaş
• Ailede, özellikle birinci derece akrabalarda glokom öyküsünün bulunması
• Kornea merkezinin normalden ince olması
• Yüksek dereceli miyopi
• Gözün ön kamara açısının dar olması ve hipermetropi gibi açı kapanmasına yatkınlık oluşturan anatomik özellikler
• Uzun süreli veya kontrolsüz kortikosteroid kullanımı
• Geçirilmiş göz travmaları ve bazı göz içi iltihapları
• Diyabet gibi glokom riskini artırabilen bazı sistemik hastalıklar

 

Bu risk faktörlerinden birinin bulunması, kişinin mutlaka glokom geliştireceği anlamına gelmez. Ancak risk grubundaki bireylerin göz hastalıkları uzmanı tarafından uygun aralıklarla değerlendirilmesi önemlidir.

 

Glokom Tanısı Nasıl Konulur?

 

Glokom tanısı, göz içi basıncının ölçülmesiyle birlikte optik sinirin yapısının, görme alanının ve gözün ön kamara açısının değerlendirilmesine dayanır. Tek bir ölçüm veya tetkik her zaman kesin tanı koymak için yeterli değildir.

 

Göz İçi Basıncı Ölçümü (Tonometri): Göz içi basıncının belirlenmesini sağlayan muayene yöntemidir. Basınç değerleri gün içerisinde değişiklik gösterebilir. Yüksek ölçülmesi tek başına glokom tanısı koydurmadığı gibi normal ölçülmesi de hastalığı tamamen dışlamaz.

 

Kornea Kalınlığı Ölçümü (Pakimetri): Korneanın merkezi kalınlığını ölçmek amacıyla uygulanır. Kornea kalınlığı, göz içi basıncı ölçümlerinin yorumlanmasını etkileyebilir ve glokom riskinin değerlendirilmesinde yardımcı bilgiler sağlar.

 

Optik Koherens Tomografi (OCT): Optik sinir çevresindeki retina sinir lifi tabakasının ve makuladaki ganglion hücreleriyle ilişkili yapıların değerlendirilmesini sağlayan görüntüleme yöntemidir. Glokoma bağlı yapısal değişikliklerin belirlenmesinde ve hastalığın takibinde kullanılır.

 

Görme Alanı Testi (Perimetri): Glokomun görme işlevi üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla uygulanır. Görme alanındaki kayıpların belirlenmesine ve zaman içerisindeki değişimlerin izlenmesine yardımcı olur.

 

Gonyoskopi: Göz içi sıvısının drenajının gerçekleştiği ön kamara açısının incelenmesini sağlar. Açının açık, dar veya kapalı olup olmadığının değerlendirilmesinde kullanılır.

 

Bu incelemelerin yanı sıra optik sinir başının göz dibi muayenesiyle değerlendirilmesi de tanı sürecinin önemli bir parçasıdır. Elde edilen bulgular birlikte yorumlanarak glokom varlığı, hastalığın türü ve ilerleme riski değerlendirilir.

 

Glokom Tedavisi Nasıl Yapılır?

 

Glokom tedavisinin temel amacı, göz içi basıncını optik sinir için daha güvenli bir düzeye indirerek hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve mevcut görme fonksiyonlarını korumaktır.

 

Tedavi yöntemi; glokomun türüne, optik sinirdeki hasarın derecesine, göz içi basıncı değerlerine ve hastanın bireysel özelliklerine göre belirlenir.

 

İlaç Tedavisi

 

Glokom tedavisinde göz içi basıncını düşüren göz damlaları yaygın olarak kullanılır. Bu ilaçlar göz içi sıvısının üretimini azaltarak veya dışa akımını artırarak etki gösterebilir.

 

Tedavinin başarılı olabilmesi için ilaçların hekimin önerdiği şekilde ve düzenli kullanılması gerekir. Göz içi basıncının kontrol altında olması, hastanın hekim önerisi olmadan tedaviyi bırakabileceği anlamına gelmez.

 

Lazer Tedavisi

 

Bazı glokom türlerinde göz içi sıvısının dışa akımını iyileştirmek veya açı kapanmasını önlemek amacıyla lazer tedavileri uygulanabilir.

 

Açık açılı glokomda selektif lazer trabeküloplasti (SLT), göz içi basıncının düşürülmesi için kullanılan yöntemlerden biridir. Açı kapanmasıyla ilişkili belirli durumlarda ise lazer periferik iridotomi uygulanabilir.

 

Lazer tedavisinin uygunluğu, hastalığın türüne ve gözün anatomik özelliklerine göre değerlendirilir.

 

Cerrahi Tedavi

 

İlaç veya lazer tedavisinin yeterli olmadığı ya da hastalığın özelliklerine göre cerrahi yaklaşımın daha uygun görüldüğü durumlarda ameliyat planlanabilir.

 

Trabekülektomi, glokom drenaj implantları ve bazı hastalar için uygun olan minimal invaziv glokom cerrahileri, göz içi basıncının kontrol altına alınmasına yönelik seçenekler arasındadır. Açı kapanmasıyla ilişkili bazı durumlarda göz merceğinin çıkarılması da tedavi seçeneklerinden biri olabilir.

 

Cerrahi yöntemler, göz içi sıvısının dışa akımını artırmayı ve optik sinirde daha fazla hasar oluşma riskini azaltmayı amaçlar.

 

Glokom Nedeniyle Oluşan Görme Kaybı Düzelir mi?

 

Glokom nedeniyle optik sinirde meydana gelen hasar ve buna bağlı görme kayıpları, günümüzde kullanılan standart tedavilerle geri döndürülememektedir.

 

İlaç, lazer ve cerrahi tedaviler kaybedilen görmeyi geri kazandırmaktan çok mevcut görme fonksiyonlarının korunmasını hedefler. Tedavi sayesinde hastalığın ilerleme hızı azaltılabilir ve birçok hastada uzun süreli görme korunması sağlanabilir. Bununla birlikte tedavi altında da hastalık ilerleyebileceğinden düzenli takip gereklidir.

 

Glokomda Erken Tanı ve Düzenli Takibin Önemi

 

Glokom, erken dönemde belirgin şikâyet oluşturmadan ilerleyebilen ve tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilen bir hastalıktır. Bu nedenle yalnızca göz ağrısı veya görme bozukluğu geliştiğinde muayene olmak yeterli değildir.

 

Özellikle ailesinde glokom öyküsü bulunan, göz içi basıncı yüksek ölçülen, ileri yaşta olan veya diğer risk faktörlerini taşıyan kişilerin düzenli göz muayenesi yaptırması önemlidir.

 

Glokom tanısı alan hastalarda göz içi basıncının, optik sinir yapısının ve görme alanının belirli aralıklarla değerlendirilmesi, hastalığın seyrinin izlenmesini sağlar. Kontrol sıklığı, hastalığın şiddetine ve ilerleme riskine göre göz hastalıkları uzmanı tarafından belirlenir.

 

Erken tanı, uygun tedavi ve düzenli takip, glokoma bağlı kalıcı görme kaybı riskinin azaltılmasında temel öneme sahiptir.