Bel ve Boyun Fıtığı Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Bel ve Boyun Fıtığı Nedir?

 

Omurgayı oluşturan omurların arasında, hareket sırasında oluşan yükü dağıtmaya ve omurganın esnekliğini korumaya yardımcı olan diskler bulunur. Bu disklerin dış tabakasında oluşan hasar sonucunda iç kısmındaki dokunun dışarı doğru yer değiştirmesi fıtıklaşma olarak adlandırılır. Fıtıklaşan disk çevredeki sinirleri etkilediğinde çeşitli belirtiler ortaya çıkabilir.

 

Bel fıtığı, bel bölgesindeki disklerde meydana gelen fıtıklaşmadır. Sinirlerin etkilenmesine bağlı olarak bel ağrısının yanı sıra kalçaya ve bacağa yayılan ağrı, uyuşma veya güç kaybı görülebilir.

 

Boyun fıtığı ise boyun omurları arasındaki disklerde meydana gelir. Boyun ağrısı ve hareket kısıtlılığına ek olarak omuz, kol ve ellere yayılan ağrı, uyuşma veya kas güçsüzlüğü gelişebilir.

 

Her iki durumda da belirtiler, fıtığın bulunduğu bölgeye ve sinir dokularını etkileyip etkilemediğine göre değişebilir.

 

Bel ve Boyun Fıtığı Neden Olur?

 

Omurlar arasındaki diskler yaşla birlikte yapısal değişikliklere uğrayabilir ve esnekliklerini kaybedebilir. Bu durum, disklerin fıtıklaşmaya daha yatkın hâle gelmesine neden olabilir. Bununla birlikte fıtıklaşma yalnızca yaşlanmayla ilişkili değildir.

 

Disklerde fıtıklaşma, yaşla birlikte gelişen yapısal değişiklikler ve bazı fiziksel zorlanmalar gibi farklı etkenlerle ilişkili olabilir. Ağır yük kaldırma, tekrarlayan zorlanmalar ve sigara kullanımı gibi faktörler de disk sağlığı açısından önem taşıyabilir. Bununla birlikte fıtıklaşma her zaman tek bir nedene bağlanamaz.

 

Bel Fıtığının Belirtileri Nelerdir?

 

Bel fıtığı bazı kişilerde belirti vermeyebilir. Sinir dokularının etkilenmesi durumunda ise farklı şikâyetler ortaya çıkabilir.

 

Bel fıtığında görülebilen belirtiler şunlardır:

 

• Bel ağrısı
• Kalçaya, bacağa veya ayağa yayılan ağrı
• Bacakta ya da ayakta uyuşma ve karıncalanma
• Bacak veya ayak kaslarında güçsüzlük
• Eğilme, doğrulma veya bazı hareketler sırasında ağrının artması

 

Ağrının şiddeti ve yayılımı kişiden kişiye değişebilir. Bacağa yayılan ağrı, bel fıtığında görülebilse de tek başına fıtık tanısı koymak için yeterli değildir.

 

Boyun Fıtığının Belirtileri Nelerdir?

 

Boyun fıtığı da belirti vermeden bulunabilir. Sinir köklerinin etkilenmesi durumunda boyun bölgesindeki ağrı, omuz ve kola doğru yayılabilir.

 

Boyun fıtığında görülebilen belirtiler şunlardır:

 

• Boyun ağrısı ve hareket kısıtlılığı
• Omuz, kol veya ellere yayılan ağrı
• Kol ya da parmaklarda uyuşma ve karıncalanma
• Kol ve el kaslarında güçsüzlük
• Bazı hareketlerle artan ağrı

 

Omurilik etkilenmesi durumunda yürüme ve denge sorunları, el becerilerinde azalma veya hareket koordinasyonunda güçlük de gelişebilir. Bu tür belirtiler ortaya çıktığında gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.

 

Bel ve Boyun Fıtığı Nasıl Teşhis Edilir?

 

Bel ve boyun fıtığının tanısında kişinin şikâyetleri, sağlık öyküsü ve fizik muayene bulguları birlikte değerlendirilir. Hekim, ağrının nerede başladığını, hangi bölgelere yayıldığını ve uyuşma ya da güç kaybı gibi belirtilerin bulunup bulunmadığını inceler. Gerektiğinde kas gücü, refleksler, duyu ve hareket kabiliyeti değerlendirilir.

 

Her hastada görüntüleme yapılması gerekmeyebilir. Klinik değerlendirmeye göre gerekli görüldüğünde manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi yöntemlerden yararlanılabilir. MR, disklerin ve çevredeki sinir dokularının değerlendirilmesine yardımcı olur.

 

Görüntülemede saptanan fıtık bulgusunun kişinin şikâyetleri ve muayene sonuçlarıyla birlikte ele alınması önemlidir. Çünkü bazı kişilerde herhangi bir belirtiye neden olmayan disk değişiklikleri de görülebilir.

 

Bel ve Boyun Fıtığı Nasıl Tedavi Edilir?

 

Bel ve boyun fıtığının tedavisi; belirtilerin şiddetine, fıtığın sinir dokuları üzerindeki etkisine ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Her fıtık vakasında cerrahi tedavi gerekmez.

 

İlaç Tedavisi

 

Hekim, kişinin durumuna göre ağrıyı azaltmaya veya belirtileri kontrol altına almaya yönelik ilaçlar önerebilir. Kullanılacak ilacın türü ve süresi, kişinin sağlık durumu ve olası yan etkiler dikkate alınarak belirlenmelidir.

 

Fizik Tedavi ve Egzersiz

 

Uygun hastalarda fizik tedavi ve kişiye göre planlanan egzersizler, hareket kabiliyetinin desteklenmesine ve belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir. Egzersiz programının fıtığın bulunduğu bölgeye, belirtilere ve kişinin fiziksel durumuna uygun olması önemlidir.

 

Ağrıyı artıran hareketlerden kaçınılmalı; özellikle boyun ve bel bölgesine yönelik kontrolsüz, zorlayıcı hareketler uzman önerisi olmadan uygulanmamalıdır.

 

Günlük Yaşam Düzenlemeleri

 

Günlük yaşamda uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, tolere edilebildiği ölçüde hareketli olmak ve ağır yükleri uygun teknikle kaldırmak omurga sağlığını destekleyebilir. Uzun süreli yatak istirahati, çoğu bel ağrısı durumunda önerilen bir yaklaşım değildir. Aktivite düzeyi kişinin belirtilerine göre düzenlenmelidir.

 

Cerrahi Tedavi

 

Cerrahi tedavi her bel veya boyun fıtığı hastasında gerekli değildir. Diğer tedavilere rağmen devam eden ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen şikâyetlerde ya da ilerleyen kas güçsüzlüğü gibi nörolojik bulgular varlığında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

 

Boyun bölgesinde omurilik basısına bağlı bulgular veya bel bölgesinde ciddi sinir basısını düşündüren belirtiler varsa daha hızlı değerlendirme gerekebilir. Cerrahi kararı; muayene, görüntüleme bulguları, belirtiler ve tedaviye verilen yanıt birlikte ele alınarak uzman hekim tarafından verilir.

 

Bel ve Boyun Fıtığından Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

 

Bel ve boyun fıtığını her durumda önlemek mümkün olmasa da omurga sağlığını destekleyen alışkanlıklar edinilebilir:

 

• Düzenli fiziksel aktiviteyi günlük yaşama dâhil etmek.
• Uzun süre otururken veya ayakta dururken aynı pozisyonda kalmamaya çalışmak.
• Ağır yükleri kaldırırken yükü vücuda yakın tutmak ve belden ani dönme hareketlerinden kaçınmak.
• Çalışma ortamını, ekran ve oturma yüksekliği gibi unsurları rahat bir duruşu destekleyecek şekilde düzenlemek.
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumaya çalışmak.
• Sigara kullanmamak.

 

Bu önlemler genel omurga sağlığını destekler; ancak tek başına fıtık gelişmesini kesin olarak önleyecekleri söylenemez.

 

Bel ve Boyun Ağrısında Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

 

Bel veya boyun ağrısı birkaç hafta içinde düzelmiyorsa, giderek artıyorsa, günlük aktiviteleri kısıtlıyorsa ya da kol veya bacaklara yayılan ağrıya uyuşma ve güçsüzlük eşlik ediyorsa sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

 

Bazı belirtiler ise acil değerlendirme gerektirir:

 

• Yeni başlayan idrar yapma güçlüğü veya idrar ya da dışkı kontrolünün kaybı
• Genital bölge veya makat çevresinde yeni gelişen hissizlik
• Hızla artan ya da belirgin kas güçsüzlüğü
• Bel ağrısıyla birlikte her iki bacakta gelişen ciddi uyuşma veya güç kaybı
• Boyun şikâyetleriyle birlikte yeni gelişen yürüme, denge veya el koordinasyonu sorunları

 

Bu belirtiler ciddi sinir veya omurilik basısının işareti olabilir. Böyle bir durumda rutin randevuyu beklemek yerine acil tıbbi yardım alınmalıdır.

 

Sık Sorulan Sorular

 

Her bel ağrısı bel fıtığı belirtisi midir?

 

Hayır. Bel ağrısı kas ve bağ dokusu zorlanmaları, omurga eklemlerindeki değişiklikler ve farklı sağlık sorunları nedeniyle ortaya çıkabilir. Bel fıtığı olasılığı, şikâyetler ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek araştırılır.

 

Boyun fıtığı kola ve ellere ağrı yapar mı?

 

Evet. Boyun bölgesindeki fıtık sinir köklerini etkilediğinde omuzdan kola ve parmaklara uzanan ağrı, uyuşma veya karıncalanma görülebilir. Ancak bu belirtiler başka nedenlerle de ortaya çıkabileceğinden tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.

 

Bel ve boyun fıtığı ameliyatsız iyileşebilir mi?

 

Birçok hastada belirtiler ameliyatsız tedavi yöntemleriyle zaman içinde hafifleyebilir. Tedavi planı belirtilerin şiddetine, sinir etkilenmesine ve kişinin genel durumuna göre belirlenir. İlerleyen güç kaybı veya ciddi sinir basısı bulguları varsa cerrahi değerlendirme gerekebilir.

 

Bel ve boyun fıtığında MR çekilmesi şart mıdır?

 

Hayır. Görüntüleme gerekliliği kişinin şikâyetlerine, muayene bulgularına ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir. MR, gerekli görülen durumlarda fıtığın ve sinir dokularının değerlendirilmesine yardımcı olur.

 

Bel ve boyun fıtığı egzersizle geçer mi?

 

Uygun egzersizler bazı hastalarda ağrının yönetilmesine ve hareket kabiliyetinin korunmasına yardımcı olabilir. Ancak her egzersiz her hasta için uygun değildir. Egzersiz programının sağlık uzmanı tarafından kişinin durumuna göre düzenlenmesi önemlidir.

 

Bel ve boyun fıtığında erken ve doğru değerlendirme, belirtilere uygun tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olur. Ağrı, uyuşma veya güç kaybı gibi şikâyetler devam ediyorsa altta yatan nedenin belirlenmesi için sağlık uzmanına başvurulmalıdır.